Vaclav Havel (1936-2011) đọc bài diễn văn sau tại cuộc hội
nghị thượng đỉnh thế giới về trẻ em do Liên hiệp Quốc tổ chức. Đây là một trong
những bài diễn văn hay nhất và xúc động nhất trong hội nghị và được nhiều báo
trên thế giới trích đăng lại.
Thành phố New York, 30 tháng Chín, 1990
Trong suốt hàng chục năm qua tôi đã nhìn thấy cả hàng ngàn lần
những cái lưng khom xuống ở nước tôi, lưng khom vì lợi ích của con cái. Cả ngàn
lần tôi nghe nhiều người biện minh thân phận nô lệ của họ cho chế độ mà họ căm
ghét bằng lập luận rằng họ làm như thế chỉ vì con cái: để nuôi con, để cho con
được ăn học đến nơi đến chốn, để có tiền cho con đi nghỉ mát ở biển.
Cả ngàn lần tôi nghe rất nhiều người quen cũng như người lạ
thổ lộ với tôi rằng họ toàn tâm toàn lòng đứng về phía chúng tôi, tức về phía
những người được gọi là những nhà bất đồng chính kiến, nhưng họ đã phải ký vào
những bản kiến nghị do chính quyền toàn trị tổ chức nhằm chống lại chúng tôi chỉ
vì lý do duy nhứt là họ có con cái nên vì thế không thể nào phản kháng dù lòng
họ rất muốn. Như vậy nhân danh con cái họ làm những điều vô đạo và họ phục vụ
cái ác vì lợi ích của con cái.
Nhưng tôi còn thấy những hành động vô đạo hơn rất nhiều, ước
gì chỉ nhìn thấy trên phim ảnh hay trên truyền hình. Tôi thấy Hitler thân mật vẫy
tay với những bé gái cuồng tín của Đoàn Thanh niên Hitler; tôi thấy đao phủ
Stalin hôn em bé mang khăn quàng đỏ của đội thiếu niên cộng sản, em bé mà cha mẹ
chết trong các trại tù như biết bao nhiêu người khác; tôi thấy Gottwald, Stalin
của Tiệp Khắc, cười đùa với những trẻ em làm việc trong hầm mỏ, những người xây
dựng chủ nghĩa xã hội mà về sau sẽ bị tàn phế; tôi thấy tổng thống Iraq Hussein
xoa đầu con cái của những con tin của ông, những con tin mà bây giờ ông nói sẵn
sàng ra lệnh bắn chết.
Tôi đã trải nghiệm qua và biết ở Tiệp Khắc hàng ngàn người
đã bị đày đọa trong các trại tập trung cộng sản, hàng trăm người trong số họ bị
hành quyết hay bị tra tấn đến chết, và tất cả điều này để chỉ vì hạnh phúc giả
dối của những thế hệ chưa chào đời trong thiên đường giả dối nào đấy.
Biết bao nhiêu cái ác người ta đã phạm phải nhân danh trẻ
em!
Nhưng tôi cũng đã trải nghiệm một điều hoàn toàn khác, dù chỉ
mới cách gần đây vài tháng, cách đây một năm, cách đây hai năm. Tôi đã trải
nghiệm cuộc nổi loạn tuyệt vời của con cái chống lại sự dối trá mà cha mẹ họ đã
phục vụ vì lợi ích của chính con cái của họ. Cuộc cách mạng chống toàn trị của
chúng tôi -ít nhất vào lúc bắt đầu- là cuộc cách mạng của con cái. Họ là những
học sinh trung học, học sinh các trường dạy nghề, thanh niên, biểu tình trên đường
phố. Họ biểu tình khi cha mẹ họ vẫn còn sợ hãi, sợ cho con và cho mình. Cha mẹ
nhốt con ở trong nhà, và vào những ngày cuối tuần đưa con đi ra khỏi thành phố.
Nhưng rồi họ bắt đầu biểu tình cùng với con mình trên đường phố. Trước tiên vì
sợ cho con, về sau vì sự nhiệt tình hăng say của con cái đã truyền sang cha mẹ.
Con cái đã khiến cha mẹ trở thành những người tốt hơn. Con cái đã chứng minh
cha mẹ họ đang sống giả dối và buộc cha mẹ phải đứng về phía sự thật.
Còn con cái của những nhà bất đồng chính kiến thì sao? Mặc
dù họ không được học hành và phải chịu đựng những lần cha mẹ bị bắt giam và bị
trấn áp, nhưng họ không oán trách cha mẹ mà còn đem lòng kính trọng. Tấm gương
đạo đức khích lệ con cái nhiều hơn những lợi ích bắt nguồn từ cái lưng khom.
Trẻ em ở nước chúng tôi đã chứng minh rằng tư tưởng chính trị
hy sinh sự thật vì con cái là sai. Họ nổi loạn chống lại những bậc cha mẹ ủng hộ
tư tưởng chính trị sai trái này; họ gia nhập thiểu số những người ngay chính từ
đầu đã tin tưởng chắc chắn rằng cha mẹ nuôi dạy con cái tốt nhất nếu cha mẹ
không tìm ra đủ mọi cớ và không nói láo mà thay vào đó sống chân thật và như thế
trở thành tấm gương sáng cho con noi theo.
Công đồng quốc tế đã đạt thành tựu chưa từng có. Trong vòng
vài tháng, đa số các nước đã tham gia vào một hiệp ước quốc tế cực kỳ tốt, rõ
ràng, và đầy đủ nhằm bảo vệ trẻ em. Như tất cả mọi người, tôi vui mừng trước
thành tựu này và tự hào rằng tôi có vinh dự ký vào hiệp ước thay mặt nước tôi
vào sáng hôm nay.
Tuy nhiên, đồng thời tôi không tin hiệp ước này hay bất kỳ
văn kiện quốc tế tương tự nào khác có thể bảo vệ trẻ em khỏi bị sự bảo vệ giả dối,
tức là, khỏi bị cha mẹ làm những điều ác nhân danh con cái và vì lợi ích của
con cái - cho dù họ làm như vậy do thực tâm, do dối mình, hay do cố tình dối
trá và hiệp ước này cũng không thể nào ngăn cản được cha mẹ không hại chính họ
thậm chí còn hơn họ hại con cái.
Tương tự như bất kỳ luật lệ nào, hiệp ước này chỉ có thể đạt
được ý nghĩa và tầm quan trọng thật sự nếu hiệp ước tồn tại song hành với ý thức
đạo đức thật sự, ở đây tôi muốn nói đến ý thức đạo đức của các bậc làm cha mẹ.
Ta không thể đưa ý thức đạo đức ấy vào luật. Tuy nhiên, nếu
như được, tôi sẽ thêm một điều khoản vào hiệp ước tôi đã ký vào sáng nay. Điều
khoản này ghi rằng cấm cha mẹ và người lớn nói chung, nhân danh trẻ em và vì lợi
ích của trẻ em, để nói láo, phục vụ chế độ độc tài, chỉ điểm, khom lưng, khiếp
sợ các bạo chúa, hay phản bội bạn bè và lý tưởng. Và điều khoản còn cấm tất cả
những kẻ giết người và những nhà độc tài xoa đầu trẻ em.
Vaclav Havel
Nguyên bản:
The United Nations World Summit for Children
New York, September 30, 1990
Mr. Chairman,
Ladies and gentlemen,
A thousand times over the past decades I have seen backs in my country bent allegedly in the interest of children. A thousand times I have heard people defend their servitude to a hated regime by arguing that they were only doing it for their children: so they could feed them, make it possible for them to study, to afford seaside vacations for them. A thousand times, both acquaintances and strangers have confided to me that they were heart, mind, and soul totally on our side, that is, on the side of the so-called dissidents, but that they signed various petition campaigns aimed against us, and organized by the totalitarian government, for the sole reason that they had children and thus could not afford the luxury of resistance. Immorality was committed in the name of children, and evil was served for their alleged good.
But I have seen even greater perversities, if only in the
movies or on television. I saw Hitler waving in a friendly way to fanaticized
little girls of Hitlerjugend; I saw the mass murderer Stalin kissing a child
wearing the red Communist youth organization scarf, a child whose parents ended
up like so many others in gulags; I saw Gottwald, the Stalin of Czechoslovakia,
joking with young miners, the builders of socialism and later to become
cripples; I saw the Iraqi President Hussein patting the children of his hostages
on the head, hostages whom he now says he is ready to have shot.
I know and have experienced how in Czechoslovakia thousands
of people suffered in Communist concentration camps, how hundreds of them were
executed or tortured to death, and all this for the false happiness of
generations yet unborn in some false paradise. How much evil has already been
committed in the name of children!
I have also experienced something very different, even as
recently as several months ago, a year ago, two years ago. I have experienced a
beautiful revolt of children against the lie that their parents had served,
allegedly in the interest of those very children. Our anti-totalitarian
revolution was at least in its beginnings a children's revolution. It was high
school students and apprentices, adolescents, who marched in the streets. They
marched when their parents were still afraid, were afraid for their children
and for themselves. They locked their children in at home, took them away from
the cities on weekends. Then they started marching in the streets with them.
First out of fear for their children, later because they became infected by
their enthusiasm. The children evoked from their parents their better selves.
They convinced them they were lying and forced them to take a stand on the side
of truth.
And what about the children of dissidents? Although they
could not study and had to endure the arrests and persecutions of their
parents, they did not blame them but instead respected them. They were more
interested in a moral example than in the advantages stemming from a bent back.
Children in our country have proven that the ideology of
sacrificing truth for the alleged interest of children is false. They revolted
against parents who advocated this ideology, they joined the few who had been
convinced from the very beginning that they would serve their children best if
they did not look for excuses and lie, but rather live in truth and thus give
an example to their children.
The international community has achieved something
unprecedented. Most of the countries of the world have, within months, joined
an exceptionally good, precise and exhaustive international agreement for the
protection of children. I rejoice, as we all do, in this achievement and am
proud that I had the honour of signing the agreement on behalf of my country
this morning.
At the same time, however, I believe that this agreement or
any other conceivable international document cannot protect children from
pseudo-protection, that is, from their parents committing more evil in the name
and in the interest of children whether in good faith, in self-delusion or by
deliberately lying and from hurting themselves more than they can hurt the
children.
As with any law, this one too can only acquire real meaning
and significance if it is accompanied by real moral self-awareness, by which I
mean the moral self-awareness of parents.
You cannot put that into a law. However, if it were
possible, I would add another paragraph to the agreement I signed this morning.
This paragraph would say that it is forbidden for parents and adults in general
in the name and allegedly in the interest of children, to lie, serve
dictatorships, inform, bend their back, be afraid of tyrants, and betray their
friends and ideals. And that it is forbidden for all murderers and dictators to
pat children on the head.
